Το “ανύπαρκτο” Δικαίωμα της Θρησκευτικής Ελευθερίας στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης

Posted Sunday September 04, 2016 by Cyprus Humanists

Το “ανύπαρκτο” Δικαίωμα της Θρησκευτικής Ελευθερίας στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης

Στις 18 Ιουνίου 2015 δημοσίευθηκε στην ιστοσελίδα της Αρχής κατά των Διακρίσεων και του Ρατσισμού η Έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως Ελίζας Σαββίδου αναφορικά με τον σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης. Ευτυχώς που σήμερα υπάρχουν θεσμοί και άτομα που αρμοδιότητά τους είναι να εξετάζουν θέματα όπως το πιο πάνω για να διασφαλίζονται τα δικαιώματά μας αν μη τι άλλο στο χαρτί. Δυστυχώς για το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, βρισκόμαστε στο 2015 και όλοι οι πολίτες, ακόμα και τα παιδιά του δημοτικού, με τη βοήθεια της τεχνολογίας έχουν πλέον ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση και μπορούν να μαθαίνουν για τα δικαιώματά τους από έγκυρες και αξιόπιστες πηγές.

Η συγκεκριμένη έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως αναφέρει πολλά και σοκαριστικά και αδειάζει στην κυριολεξία το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού για πολλαπλές παραβιάσεις του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας των μαθητών, για παραβίαση της αρχής της ουδετερότητας, ανεπίτρεπτες ενέργειες και για έλλειψη της δέουσας βούλησης για βελτίωση των πρακτικών που εφαρμόζονται. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Επίτροπος υπέβαλε μέχρι σήμερα τέσσερεις Εκθέσεις, τις οποίες διαβίβασε στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, επισημαίνοντας τις προβληματικές πτυχές του ζητήματος και υποβάλλοντας εισηγήσεις για βελτίωση τόσο της σχετικής νομοθεσίας όσο και των πρακτικών που εφαρμόζονται. Όπως αναφέρει στην Έκθεσή της η Επίτροπος: “Δυστυχώς, διαφαίνεται ότι η αρμόδια αρχή δεν έλαβε υπόψη τους προβληματισμούς και τις εισηγήσεις που ανέπτυξα αλλά αντίθετα εμμένει στις θέσεις της εφαρμόζοντας πρακτικές που δεν συνάδουν με την υποχρέωση της Πολιτείας για σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας κάθε πολίτη”.

Ο σκοπός του παρόντος άρθρου λοιπόν είναι διττός: αφενός να ενημερώσει γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικούς για το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας των μαθητών/τριών στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης και αφετέρου να θέσει το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού προ τον ευθυνών του για τις απαράδεκτες και ανεπίτρεπτες ενέργειες και πρακτικές που ακολουθεί μέχρι σήμερα για το πολύ σοβαρό αυτό ζήτημα.

Το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας αποτελεί ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο έχει αναγνωριστεί από μια σειρά διεθνών συνθηκών. Σχετικές διατάξεις περιέχονται τόσο στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου όσο και στο Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ειδική μνεία για το δικαίωμα του παιδιού για ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας γίνεται και στη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αξιώνοντας από τα Συμβαλλόμενα Κράτη τον σεβασμό του δικαιώματος αυτού. Τις προαναφερθείσες Συμβάσεις καθώς και όλες τις Εκθέσεις της Αρχής κατά των Διακρίσεων και του Ρατσισμού προς το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού μπορεί ο καθένας να τις βρει διαδικτυακά, αρκεί μια σύντομη πλοήγηση στην ιστοσελίδα της Επιτρόπου Διοικήσεως.

 

 

ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Σοκαριστικά γεγονότα και σοβαρές καταγγελίες καταγράφονται στην πρόσφατη Έκθεση της Επιτρόπου (18/6/2015) που αφήνουν σαφώς εκτεθειμένο το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Πιο κάτω αναφέρονται ενδεικτικά χειρισμοί και τρόποι αντιμετώπισης της εν λόγω αρχής προς μαθητές/τριες που άσκησαν το δικαίωμα της θρησκευτικής τους ελευθερίας ενώ έτυχαν απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών στο σχολείο τους.

Καταγγελίες προς την Επίτροπο αναφέρουν πως συγκεκριμένοι μαθητές/τριες που έτυχαν απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών είχαν υποχρεωθεί από τη Διεύθυνση του σχολείου τους είτε να παρακολουθούν το μάθημα είτε να βρίσκονται στην αυλή του σχολείου χωρίς καμία επιτήρηση. Εξίσου σοβαρή καταγγελία αφορά Διεύθυνση σχολείου που ζήτησε από γονείς να υπογράψουν δήλωση με την οποία να απαλλάσσουν το σχολείο από την ευθύνη επίβλεψης της μαθήτριας που έχει τύχει απαλλαγής και στη συνέχεια την υποχρέωσε να μην προσέρχεται στο σχολείο την 1η διδακτική ώρα που διδασκόταν το μάθημα των Θρησκευτικών. Σε άλλη περίπτωση, καταγγέλεται διευθυντής σχολείου για φραστική επίθεση και επιβολή διήμερης αποβολής σε μαθήτρια που αιτήθηκε απαλλαγή. Καταγράφεται επίσης πως ζητήθηκε από την συγκεκριμένη μαθήτρια να υπογράψει έγγραφο στο οποίο να δηλώνει ότι ενημερώθηκε και προειδοποιήθηκε ότι υπάρχει ο κίνδυνος να μην προαχθεί στην επόμενη τάξη λόγω απουσιών στο μάθημα των Θρησκευτικών. Παρόμοιας φύσης παράπονα που αφορούν ψυχολογική πίεση, απειλές σωματικής βίας εναντίον μαθητή και απόρριψη αίτησης μαθητή για απαλλαγή στη βάση ότι θα έπρεπε να αναφέρει συγκεκριμένα κατά πόσο είναι “αλλόδοξος ή αλλόθρησκος” προκειμένου να τύχει απαλλαγής καταγράφονται στην τελευταία Έκθεση της Επιτρόπου. Εν συντομία, η Επίτροπος, μετά από διερεύνηση των παραπόνων, δικαίωσε τους παραπονούμενους και προέβηκε σε σοβαρές συστάσεις προς το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Το καταληκτικό συμπέρασμα της Επιτρόπου είναι πως τέτοιοι χειρισμοί τόσο από πλευράς της Διεύθυνσης του Σχολείου όσο και της αρμόδιας αρχής θίγουν σε σοβαρό βαθμό την θρησκευτική ελευθερία των γονέων και των μαθητών/τριών. Επιπλέον άσκησε αυστηρή κριτική προς το Υπουργείο για παραγνώριση των υποχρεώσεών του και για τη μη λήψη μέτρων σχετικά με το θέμα. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στην Έκθεσή της: “Παρότι έχω υποβάλει κατ’ επανάληψη τις εισηγήσεις μου μέσω σχετικών Εκθέσεων…η αρμόδια αρχή δεν έλαβε υπόψη τους προβληματισμούς και τις εισηγήσεις που ανέπτυξα αλλά αντίθετα εμμένει στις θέσεις της εφαρμόζοντας πρακτικές που δεν συνάδουν με την υποχρέωση της Πολιτείας για σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας κάθε πολίτη”.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός ότι το Υπουργείο Παιδείας εμφανίζεται να επιθυμεί όσο το δυνατό λιγότερες “απαλλαγές” από το μάθημα των Θρησκευτικών με αποτέλεσμα να μην προκύπτει η ανάγκη εξεύρεσης λύσεων για το ζήτημα της απασχόλησης των μαθητών εκτός της τάξης. Στην Έκθεση είναι ξεκάθαρη η θέση της Επιτρόπου που δε διστάζει να υποδείξει στο εν λόγω Υπουργείο πως μια τέτοια λογική παραγνωρίζει τις υποχρεώσεις που έχει το σχολείο για την παροχή εκπαίδευσης εντός ενός περιβάλλοντος που σέβεται τα δικαιώματα κάθε μαθητή και των γονέων και θέτει στο περιθώριο το ζήτημα της θρησκευτικής τους ελευθερίας. Σύμφωνα με την Επίτροπο, μέχρι σήμερα, “το αρμόδιο Υπουργείο κινείται στη λογική της σφυρηλάτησης της θρησκευτικής μας παράδοσης, θεωρώντας την παράδοση αυτή ως ένα αγαθό του οποίου η προστασία δικαιολογεί ή ακόμη και επιβάλλει την παραβίαση της θρησκευτικής ουδετερότητας που πρέπει να τηρεί”.

ΤΙ  ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΓΟΝΕΙΣ, ΜΑΘΗΤΕΣ/ΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

  • Με βάση λοιπόν τα συμπεράσματα των Εκθέσεων της Επιτρόπου Διοικήσεως, συνοψίζεται πως στις περιπτώσεις που αφορούν παιδιά, η θρησκευτική ελευθερία ασκείται από τους γονείς τους και αποτελεί παρεπόμενο του θελεμιώδους δικαιώματος στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το δικαίωμα απαλλαγής των μαθητών από το μάθημα των Θρησκευτικών κατά τη φοίτησή τους σε σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί πως – σε αντίθεση με τους προβληματικούς Κανονισμούς Λειτουργείας των Σχολείων όσον αφορά την απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών -αφού αυτή αφορά μόνο αλλόθρησκους μαθητές- το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΑΔ) τονίζει πως οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να μην αποκαλύπτουν την πίστη ή τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις αλλά ούτε και να προβαίνουν σε οποιαδήποτε δήλωση από την οποία να μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα εάν και κατά πόσο ανήκει σε θρησκεία ή δόγμα. Η Επίτροπος στην Έκθεσή της τονίζει πως “το θρήσκευμα αποτελεί δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα και μάλιστα ευαίσθητο και ως τέτοιο δεν θα πρέπει να αποκαλύπτεται”.
  • Επιπρόσθετα τονίζεται πως μαθητές που έχουν εξασφαλίσει απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών θα πρέπει να συνεχίζουν να ασχολούνται δημιουργικά κατά την ώρα της διδασκαλίας των Θρησκευτικών και η αποχή τους από την τάξη να γίνεται με τη μέγιστη διακριτικότητα, ώστε να μη στιγματίζονται και να νιώθουν αποξενωμένοι από το σχολικό περιβάλλον.
  • Όσον αφορά τον εκκλησιασμό και την τέλεση του μυστηρίου της εξομολόγησης στα σχολεία, η Επίτροπος καταλήγει ότι αυτά δεν είναι συμβατά με τις αρχές της θρησκευτικής ελευθερίας και της ουδετερότητας της Πολιτείας έναντι κάθε θρησκείας και επιπλέον εισηγείται πως θα πρέπει να αποφεύγεται η πρόσκληση από τη διεύθυνση του σχολείου ιερέων για την τέλεση μυστηριακών τελετουργιών εντός του σχολείου.
  • Από τις εκθέσεις της Επιτρόπου απορρέει επίσης πως γονείς και μαθητές δεν ενημερώνονται επαρκώς για το δικαίωμα της απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, ούτε γνωρίζουν για την ορθή άσκηση του δικαιώματος αυτού, αφού δεν υπάρχει συγκεκριμένο έντυπο ενημέρωσης διαδικασίας και υποβολής αιτήματος απαλλαγής από το Υπουργείο Παιδείας. Οι γονείς έχουν κάθε δικαίωμα να γνωρίζουν πως θα απασχολείται το παιδί τους και ποιος θα έχει την ευθύνη επίβλεψής του την ώρα του μαθήματος των Θρησκευτικών, εφόσον έχει τύχει απαλλαγής. Όπως τονίζει η Επίτροπος στην έκθεσή της, αυτό πρέπει να γίνεται με τρόπο που να εξασφαλίζει ότι οι μαθητές δεν θα στιγματίζονται λογω αυτής της επιλογής τους.
  • Παράλληλα, υπογραμμίζεται έντονα πως το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας των παιδιών επιβάλλει το να μη συνοδεύτεται η απαλλαγή των μαθητών από το μάθημα των Θρησκευτικών από οποιαδήποτε έμμεση κύρωση ή επαχθή προϋπόθεση. Ο εξαναγκασμός της παρακολούθησης του εν λόγω μαθήματος ή η προσμέτρηση απουσιών, που να θέτουν σε κίνδυνο τους μαθητές/τριες που έχουν τύχει απαλλαγής να μην προαχθούν στην επόμενη τάξη, παραβιάζουν ευθέως την θρησκευτική ελευθερία και οδηγούν στο στιγματισμό των μαθητών με διαφορετικές πεποιθήσεις.
  • Γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικοί πρέπει τέλος να γνωρίζουν πως το μάθημα των Θρησκευτικών δεν πρέπει να περιλαμβάνει ενέργειες που τείνουν στην υιοθέτηση ή προώθηση συγκεκριμένης θρησκευτικής ή δογματικής κατεύθυνσης, ακόμη κι αν αυτή η θρησκεία είναι η επικρατέστερη. Τόσο το περιεχόμενο του μαθήματος όσο και ο τρόπος διδασκαλίας του πρέπει να χαρακτηρίζονται από θρησκευτική ουδετερότητα και αμεροληψία και να προωθούν τον σεβασμό της ελεύθερης σκέψης, έκφρασης και συνειδήσεως.

 

Ο ΟΜΙΛΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

Ο Όμιλος Ανθρωπιστών Κύπρου είναι μια νεοσύστατη οργάνωση η οποία προωθεί τον ανθρωπισμό, το κοσμικό κράτος και την ισότητα όλων των ατόμων.

Οι Ανθρωπιστές Κύπρου εκφράζουν δημόσια την ανησυχία τους για τα όσα καταλογίζει η Έκθεση της Αρχής κατά των Διακρίσεων και Ρατσισμού στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και καλεί μέσω του παρόντος: γονείς, μαθητές καθώς και όλους τους αρμόδιους φορείς, πολιτικά κόμματα και εκπροσώπους τους στη Βουλή, την Επίτροπο Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού κ. Λήδα Κουρσουμπά, τις οργανώσεις των εκπαιδευτικών ΠΟΕΔ και ΟΕΛΜΕΚ να τοποθετηθούν άμεσα και να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες απαιτώντας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού να συμμορφωθεί προς τις εισηγήσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως και τάχιστα να υιοθετήσει πρακτικές συμβατές με τις αρχές της θρησκευτικής ελευθερίας και της ουδετερότητας της Πολιτείας έναντι κάθε θρησκείας.

Η θέση της Επιτρόπου Διοικήσεως αποτελεί προϋπόθεση αλλά και βασική αρχή κάθε ανθρωπιστή: “Η ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας αποτελεί μία από τις βασικές ελευθερίες του ανθρώπου και θεμέλιο λίθο μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Σε μια σύγχρονη και δημοκρατική κοινωνία, όπου συνυπάρχουν πολλές και διαφορετικές θρησκείες, η Πολιτεία θα πρέπει να οργανώνει και να εξασφαλίζει την ομαλή άσκηση όλων των θρησκευτικών πεποιηθήσεων, παραμένοντας ουδέτερη και αμερόληπτη”.

Χωρίς περιστροφές και όπως το είχε θέσει ο πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης της Ελλάδας κ. Σταθόπουλος: “Το σύγχρονο κράτος απαγορεύεται να είναι θρησκευόμενο”.

Comments are closed.